c
Haraldur Magnússon er Vestlendingur ársins 2011
US
Spjallað við bóndann og frumkvöðulinn í Belgsholti í Melasveit
Skessuhorn heldur í þá venju að tilnefna í lok árs Vestlending ársins. Núna var það gert í þrettánda sinn. Töluvert margar tilnefningar bárust en fljótlega kom þó í ljós hvert stefndi - þar kom eitt nafn oftar fyrir en önnur. Haraldur Magnússon bóndi í Belgsholti í Melasveit er að margra mati sá sem verðskuldar þessa nafnbót með sóma. Haraldur hefur um langt skeið sýnt frumkvæði og dugnað í sínum búrekstri og stefnir óhikað að því að gera hann sem mest sjálfbæran. Á árinu réðist hann í að setja upp fyrstu vindorkurafstöð í landinu, sem framleiðir ekki einungis rafmagn til heimils og búnota í Belgsholti, heldur afhendir umframorkuna inn á dreifikerfi landsins. Þetta framtak Haraldar að nýta vindorkuna til raforkuframleiðslu hefur án efa orðið til að ýta við öðrum á þessu sviði, en meðal annars hefur Landvirkjun nú á prjónum að reisa vindmyllur. Þá hafa starfsmenn Orkuseturs fylgst náið með framvindu raforkuframleiðslunnar í Belgsholti.
Reyndar er um byrjunarörðugleika að ræða í orkuframleiðslunni eins og nýlega kom fram í fréttum eftir að nýja vindmyllan fauk um koll. En Haraldur ætlar fjarri lagi að leggja árar í bát og án efa tekst honum að ráða fram úr því máli farsællega. Þá er hann byrjaður tilraunir með ræktun olíujurtarinnar repju sem hann ætlar að nýta til eldsneytisframleiðslu á vélarnar til sparnaðar í búrekstrinum.
"Það var einmitt þetta vandamál með vindmylluna sem varð til þess að ég varð að fresta úrbótum vegna ræktunar á repjunni. Það sem hamlar í því er að betri þurrkunaraðstöðu vantar í sambandi við kornræktina. Áformin voru að byggja stærri þurrkstöð næsta haust, en þar sem ég verð fram á þetta ár að koma vindmyllunni í rekstur að nýja og komast fyrir vind í því verður hitt að bíða," segir Haraldur.
Alltaf verið grúskari
Haraldur og eiginkona hans Sigrún Sólmundardóttir hófu búskap í Belgsholti um áramótin 1974-75, í fyrstu í félagsbúi með foreldrum Haraldar. Spurningin er hvort hann hafi allt frá því að hann hóf búskap farið að spá í hvernig búa megi betur í haginn í rekstrinum.
"Ég man eiginlega ekki eftir mér öðruvísi en að hafa verið að grúska eitthvað," segir hann enda var það víst þannig að þegar námskeiðið Orkubóndinn var haldið á Hvanneyri fyrir nokkrum misserum, þá var það Haraldur í Belgsholti sem var búinn að kynna sér hlutina varðandi heimarafstöðvar, einkum vindmyllur, og gat miðlað þekkingu sinni til þátttakenda. Sigrún kona hans tekur undir þetta og segir að bóndi sinn hafi alltaf verið að betrumbæta ýmsa hluti og ófá tækin hafi hann smíðað til að létta verkin, svo sem færibönd við fóðurverkun og fóðurgjöf. "Hann var einmitt að smíða færibandið sem notað er við fóðurvagninn í fjósinu þegar við vorum að fara í orlofsferð til Kanaríeyja. Hann er ekkert að bíða með að klára hlutina og rétt náði að leggja sig í örfáa tíma áður en við fórum. Við urðu reyndar sein fyrir á flugvellinum og náðum ekki einu sinni að fara í fríhöfnina," segir Sigrún og hlær.
Þarf að koma reynsla á hlutina
Haraldur segir að það þurfi að koma reynsla á hlutina til að hægt sé að bæta þá. "Ég hef oft rekið mig á það og það er einmitt þannig núna að við búum af reynslunni með þá mánuði sem vindmyllan var uppi. Hún verður nýtt til að komast fyrir þau vandamál sem við er að glíma," segir Haraldur, en sem kunnugt er féll vindmyllan og mótorinn til raforkuframleiðslunnar af mastrinu í lok nóvember. Þá voru nærri fimm mánuðir liðnir frá því myllan var formlega tekin í notkun 9. júlí í sumar. Tjónið er að mati Haraldar um þrjár milljónir króna, fyrir utan vinnu við betrumbætur og lagfæringar á myllunni. Í þeim verður m.a. mastrið lækkað. Reynslan hefur sýnt að það er hagkvæmara bæði hvað orkuframleiðslu og vindálag snertir. Haraldur telur þó að það sem aðallega verður við að fást sé að bæta hugbúnaðinn sem stjórnar snúningi myllunnar miðað við vindáttir. Það sem gerðist þegar myllan féll hafi ekki verið vindálagið, heldur það að myllan fór að snúast móti vindinum og við það álag brotnaði einn spaðinn sem olli kastinu á mótornum sem varð til þess að hann reif sig af mastrinu.
Ölgerðin bruggar bjór úr bygginu
Þeir bændur í Belgsholti hafa verið í fararbroddi með ýmsar nýjungar tengdar búskapnum. Haraldur var meðal þeirra fyrstu sem reyndu fyrir sér í kornrækt á Vesturlandi og hefur verið að þróa þá ræktun og vinnslu, meðal annars hefur hann síðustu sumur sáð fyrir hveiti og repju auk byggsins. Sigrún hefur prófað hveitið og þróað uppskriftir á matarbrauði um möluðu korni. Það var einmitt á borðum fyrir gesti þegar vindmyllan var tekin í notkun síðasta sumar, en þá buðu þau Belgsholtshjón upp á kaffihlaðborð. Gestir gátu síðan skolað krásunum niður með bjór frá Ölgerðinni sem bruggaður er úr korninu í Belgsholti.
Haraldur og Sigrún fóru út í ræktun skjólbelta á sínum tíma og eru þátttakendur í landshlutaverkefninu Vesturlandsskógar. Belgholtsbúið er allstórt mjólkurbú, tæpar 50 kýr mjólkandi og alls eru þar í fjósi um 180 gripir. Haraldur byrjaði í kornræktinni 1996 og síðasta sumar sáði hann í 65 hektara. Hann segir kornið nýtast mjög vel í fóðurbæti fyrir kýrnar og það sem umfram er hefur hann selt meðal annars Ölgerðinni Agli Skallagrímssyni til bjórgerðar, sem í rúmt ár hefur framleitt bjór þar sem eingöngu Belgholtsbyggið er notað.
Fæddist í gamla húsinu
Haraldur er einn átta barna þeirra fyrrum bænda í Belgsholti, Magnúsar Ólafssonar og Önnu Þorvarðardóttur. Þau Belgsholtssystkini eiga ekki langt að sækja dugnaðinn, foreldrar þeirra annálað dugnaðarfólk. Meðal annars var Magnús sem í langan tíma seldi möl og sand til húsbygginga og framkvæmda, aðallega til nærsveita og á Akranes, þekktur fyrir það að moka sjálfur á höndum efninu upp á GMC og Volvo vörubílinn, þangað til ámoksturstækin komu til sögunnar nokkru síðar.
"Ég er einn minna systkina fæddur hérna í Belgsholti, fæddist í gamla húsinu sem byggt var 1912. Ég var hérna heima við öll uppeldisárin og sjálfsagt hefur það alltaf blundað í undirmeðvitundinni að verða bóndi. Þegar ég ólst upp var farskóli hér í sveitinni, til skiptis hérna í Belgsholti eða á Leirá eða Leirárgörðum. Heiðarskóli var tekinn í notkun þegar ég var 12 ára gamall og þar var ég í heimavist í þrjá vetur, lauk þaðan svokölluðu unglingaprófi eftir tveggja vetra nám á gagnfræðastigi. Haustið eftir árið 1968 fór ég í Reykholt og lauk þaðan gagnfræðaprófi vorið 1970. Þetta sumar var faðir minn að byggja stórt og mikið fjós, enda var hann á þessum tíma að hætta efnissölunni og að breyta úr blönduðu búi yfir í mjólkurframleiðslu. Ég var því heima fram á mitt sumar árið eftir, að ég fór að vinna á vertíðinni í Hvalstöðinni. Ég var svo í Hvalstöðinni tvö næstu sumur, en kom svo heim og vann hér heima að búinu sumarið 1974. Þá vorum við Sigrún tekin saman og við ásamt foreldrum mínum stofnuðum félagsbú um áramótin 1974-75."
Afmælisgjöfin var kveikjan
Vindmyllan í Belgsholti sem nú bíður viðgerðar er frá verksmiðjunni Hannevind í Svíþjóð. Þaðan voru fengnar teikningar af mastrinu sem smíðað var á byggingarstað við Hjallholt sem er skammt austan við bæjarhúsin í Belgsholti. Þar sem um frumkvöðlastarfsemi er að ræða hefur Haraldur notið styrkja svo sem frá Orkusjóði og Framleiðnisjóði landbúnaðarins gegn því að reksturinn og ýmsar upplýsingar um vindmylluna verði aðgengilegar öðrum sem hugsanlega vildu feta þessa sömu braut. Á vefsíðu var fyrir óhappið í lok nóvember, og aftur þegar endurbótum verður lokið, hægt að fylgjast með hversu mikil raforkuframleiðslan er, vindhraða og fleiru. En allt hefur sitt upphaf og Sigrún húsfreyja hefur skýringar á því hvernig hugmyndin af vindmyllunni fór að vinda upp á sig.
"Það má segja að veðurstöðin sem ég gaf honum í 50 ára afmælisgjöf í júlí 2003, hafi verið kveikjan að þessari hugmynd að reisa hérna vindmyllu. Haraldur hefur alltaf verið svo mikill áhugamaður um veður að mér fannst það alveg gráupplagt að gefa honum veðurstöð í afmælisgjöf."
Lengi hægt að bæta hlutina
Veðurstöðin í Belgsholti er tengd við tölvu Haraldar sem skráir allar upplýsingar frá henni jafn óðum. Sá hann þá fljótlega að vindurinn var ótrúlega stöðugur, bæði frá landi og hafi; þótt tiltölulega lygnt væri á heitum sumardögum, þá gætti jafnan hafgolunnar hluta dagsins.
"Það var þessi útkoma sem mér fannst benda til þess að uppsetning vindmyllu gæti reynst hagstæð. Eftir að hafa tekið saman upplýsingar um veðrið í þrjú ár setti ég mig í samband við Sigurð Inga hjá Orkusetri Íslands á Akureyri, sem einnig hefur sýnt vindmyllunum áhuga. Honum fannst þessar niðurstöður álitlegar og hvatti mig til að fara út í verkefnið."
Í lok heimsóknar blaðamanns í Belgsholt var Haraldur spurður hvort að staðar yrði numið við að prófa eitthvað nýtt eftir að myllan verður aftur farin að malla og repjan komin á vélarnar. Sigrún húsfreyja var fyrri til svars. "Nei, það er frekar ótrúlegt að svo verði." Og Haraldur bætti við. "Það er lengi hægt að bæta hlutina."
þá
